Nobel Edebiyat Ödülü, 1901’den bu yana edebiyat alanında kalıcı bir iz bırakan yazarlara verilen, dünyanın en çok takip edilen ödüllerinden biridir. Ödülün odağı, tek bir “yılın kitabı”ndan çok, yazarın edebiyata yaptığı genel katkı ve ortaya koyduğu bütünlüklü üretimdir.
Nobel Edebiyat Ödülü Nedir?
Nobel Edebiyat Ödülü, Alfred Nobel’in vasiyetinde yer alan ilkeye dayanır ve “idealist bir yönde en göze çarpan eser” üreten yazara verilmek üzere tasarlanmıştır.
Ödülün sahibi, İsveç Akademisi’nin yürüttüğü değerlendirme süreci sonunda belirlenir. Kazananın adı genellikle ekim ayında açıklanır.
Ödülle birlikte:
- Altın madalya
- Diploma (sertifika)
- Para ödülü verilir.
Para ödülünün miktarı yıllara göre değişir. NobelPrize.org’un güncel bilgisine göre tam bir Nobel Ödülü için ödül tutarı 11 milyon İsveç kronudur (SEK) ve ödül en fazla üç kişi arasında paylaştırılabilir.
Nobel Edebiyat Ödülü Nasıl Alınır?
Nobel Edebiyat Ödülü başvuru formu doldurulan, herkesin aday olabildiği bir yarışma gibi işlemez. Süreç, davet usulüyle yürütülen bir aday gösterme ve değerlendirme sistemine dayanır:
1) Aday gösterme
Edebiyat ödülüne adaylar, Nobel Komitesi’nin davet ettiği “yetkili aday göstericiler” tarafından önerilir. Davet almamış olsa bile aday göstermeye yetkili kişiler de aday sunabilir. Kimse kendisini aday gösteremez.
2) Değerlendirme
İsveç Akademisi ve ilgili komiteler, adayların edebi üretimini, etkisini ve bütünlüklü katkısını değerlendirir. Adaylık süreci ve listeler uzun süre gizli tutulur.
3) Açıklama ve tören
Kazananın ismi genellikle ekim ayında duyurulur. Ödül, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta Stockholm’de düzenlenen törende takdim edilir.
Nobel Edebiyat Ödülü Nedir Sık Sorulan Sorular
Aşağıda Nobel Edebiyat Ödülü ve Nobel alan yazarlar hakkında sıkça sorulan sorulara yanıt bulabilirsiniz.
Nobel Edebiyat Ödülü ne zaman başladı?
Her ne kadar Nobel Ödülleri daha önce verilmeye başlansa da Nobel Edebiyat Ödülleri 1901 yılında verilmeye başlamıştır.
Nobel Edebiyat Ödülü’nü hangi ülke veriyor?
Edebiyat ödülünü İsveç Akademisi verir ve ödül töreni Stockholm’de yapılır. (Norveç Nobel Komitesi ise yalnızca Nobel Barış Ödülü’nden sorumludur.)
Kimler Nobel Edebiyat Ödülü kazanabilir?
Ödül, aday gösterme hakkına sahip kişiler tarafından önerilen yazarlar arasından seçilir. Yazarlar, şairler, oyun yazarları ve denemeciler dahil olmak üzere edebiyat alanında eser veren isimler ödüle layık görülebilir.
Nobel Edebiyat Ödülü’nün para ödülü ne kadardır?
Güncel ödül tutarı tam bir Nobel Ödülü için 11 milyon SEK olarak belirtilir; paylaşım durumuna göre bölüştürülür.
Nobel Edebiyat Ödülü nedir, neden verilir?
Alfred Nobel’in vasiyetine göre Nobel ödülleri, insanlığa “en büyük faydayı” sağlayan çalışmaları onurlandırmak için kurulmuştur. Edebiyat ödülü ise, Nobel’in ifadesiyle, “ideal bir yönde en göze çarpan eseri” ortaya koyan yazara verilmek üzere tasarlanmıştır.
Bugün ödül, tek bir kitaptan ziyade çoğunlukla yazarın bütünlüklü edebi üretimi, edebiyata katkısı ve etkisi üzerinden değerlendirilir.
Nobel Edebiyat Ödülü neye göre verilir?
Burada küçük ama önemli bir düzeltme var: Nobel Edebiyat Ödülü için “1-2-3” diye ilan edilmiş, herkesin önceden bildiği resmi bir kontrol listesi yok. Resmi dayanak, Nobel’in vasiyetindeki “ideal yönde en göze çarpan eser” ifadesi ve ödülü seçen kurumun İsveç Akademisi olmasıdır.
İsveç Akademisi’nin yürüttüğü süreçte genellikle şunlar gözetilir (bu “kriter” değil, değerlendirme başlıkları):
- Ödülün, yazarın “bütünü”ne bakılarak verilmesi (tek bir yıla sıkıştırılmaması)
- Edebi niteliğin gücü (dil, üslup, anlatı becerisi)
- Özgünlük ve edebi yenilik
- Yazarın edebiyata genel katkısı ve kalıcı etkisi
Özetle Nobel Edebiyat Ödülü, yılın tek bir kitabından çok, bir yazarın zaman içinde edebiyata kattığı toplam değeri ve bıraktığı izi odağa alan bir onurlandırmadır.